|
Vojvodina Republika
Put mira, razvoja i stabilnosti
Pravo na različitost
Na prostoru evropskog kontinenta ne postoji
složenija i kompleksnija zajednica od vojvođanske.
Teško je pronaći i jedan sličan prostor na
kome su se, kroz istoriju, toliko mešali nacionalni,
ekonomski i državni interesi kao što je to današnja
Vojvodina ograničena rekama i nacionalnim državama.
Migracije na tlu Vojvodine učinile su je i
čine sredinom koja nosi sve tradicije Evrope i Balkana, a
kvalitet življenja definisan je u jasnim pravnim i
civilizacijskim okvirima bez zaostataka rodovskih i
plemenskih odnosa. Vojvodina nije samo višenacionalna niti
je samo višekonfesionalna sredina.
Ona jeste i to, ali je i višezavičajna
sredina.
Ta posebnost, da na njenoj teritoriji žive
pripadnici iste nacije i vere, ali različitog zavičajnog
porekla, kulture i običaja, čini Vojvodinu kompleksnijom, a
nacionalne zajednice, unutar njih samih, i raznovrsnijim i
bogatijim.
Mislimo da se Vojvodina, zbog toga, ne može
posmatrati kao anonimni deo, ove ili one, nacionalne, ili na
nacionalnom principu zasnovane države, ali se, takođe, ne
može ni izdvajati iz ukupnog nasleđa svih različitih
nacionlanih i drugih zajednica ljudi koje na njenom tlu
žive.
Ustavno-pravna rešenja položaja Vojvodine
moraju uzeti u obzir sve navedene specifičnosti i izraziti
njenu kompleksnost. Vojvodina se danas nalazi na
prekretnici.
Njena prošlost još nije završena, a njena
budućnost još nije počela.
Prošlost Vojvodine opterećuju ostaci
nerešenog statusa federalne jedinice i autonomne pokrajine u
Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji.
Ako se samo malo dalje pogleda u istoriju,
još su živi tragovi 1918. i Trijanonskog ugovora. Njena
današnja pozicija je nepostojanje bilo kakvog subjektiviteta
u okvirima nelegalne i nelegitimne Savezne Republike
Jugoslavije, države koja, i posle sedam godina formalnog
postojanja, suočena s brojnim protivrečnostima i
konfliktima, ne samo da ni jedan problem nije rešila, nego
nema ni definisane granice. Postkomunistički,
nacionalsocijalistički politički koncept stalno izbegava da
postavi dugoročne osnove političkog funkcionisanja ovih
prostora. Njegovom zaslugom su sedam (od osam) federalnih
jedinica bivše Jugoslavije postala poprišta, više ili manje,
krvavih sukoba centralistički nastrojenih kvazireprezenata
pojedinih nacionalnih grupa. Ti sukobi nisu bili, kako se
predstavljalo, nikakva "nacionalna oslobođenja", "zaštita
nacionalnih interesa", niti bilo šta slično tome, nego
isključivo borbe za rekonstituciju odnosa snaga, vlasti i
uticaja na resurse. Bosanska katastrofa je proizvod osnovnog
cilja - pretvaranje nacionalno i verski šarolike teritorije
u tri nacionalne države - što je dovelo do teškog sakaćenja
mogućnosti da se u budućniosti Bosna razvija na
multinacionalnom i multikulturalnom osnovu.
U Vojvodini, za razliku od svih ostalih
federalnih jednica bivše SFRJ, takav način >rešavanja<
provociranih nacionalnih konflikata nije moguć. Vojvodina
nema čistih nacionalnih enklava. Etnička mešovitost
stanovništva nije karakteristika samo gradova, nego i 95%
seoskih naselja koja imaju stanovništvo različitih
nacionalnosti. Pogrešno je, površno i najčešće zlonamerno,
zbog toga, poređenje vojvođanskog pitanja sa bilo kojim, do
sada otvaranim, pitanjem na prostoru bivše Jugoslavije. Za
Vojvodinu se moraju tražiti nova i drugačija rešenja.
Prvo: Vojvodina mora imati pravni okvir
načinjen uz apsolutno uvažavanje, kao vrhovnog, principa
prava pojedinca na razlikovanje koje je omeđeno, samo i
isključivo, pravom drugog pojednica na različitost.
Svim građanima Vojvodine mora biti
garantovana potpuna ravnopravnost, fizička, imovinska i
pravna sigurnost, bez obzira na nacionalnu, versku,
zavičajnu, rasnu ili polnu pripadnost.
Ni pojedinac, ni kolektiv, ne mogu sticati
položaj na osnovu nevoljnih razlika, odnosno onih razlika
koje nisu posledica slobodnog izbora.
Građanima Vojvodine mora se garantovati pravo
i sloboda povezivanja sa drugima u cilju organizovanja radi
promocije i zaštite svojih kolektivnih prava i uživanja
kolektivnih sloboda. Prava i slobode kolektiva ograničene su
samo pravima i slobodom drugih kolektiva.
Zbog toga Vojvodina treba da ima svoje
predstavničko zakonodavno telo, parlament sa dva doma -
većem građana i većem naroda. Veće građana bi bilo birano
neposrednim, slobodnim i tajnim glasanjem, na periodičnim
izborima.
Izabrani poslanici bi reprezentovali volju
građana Vojvodine u donošenju svih zakona od značaja za
život i funkcionisanje Vojvodine kao celine. Pravo da bira i
bude biran ima svaki punoletan građanin Vojvodine.
Veće naroda bi bilo predstavničko telo koje
bi činili predstavnici Srba, Mađara, Hrvata, Slovaka,
Rumuna, Rusina i ostalih organizovanih nacionalnih, verskih
i drugih grupacija. Veće naroda bi odlučivalo o pitanjima
kulture, obrazovanja i informisanja neophodnih za čuvanje i
negovanje jezičkih, nacionalnih, verskih, zavičajnih i
drugih kolektivnih specifičnosti. Odluke bi se donosile
jednoglasno.
Rad Vojvođanskog parlamenta bio bi regulisan
Ustavom Vojvodine koji bi donela Ustavotvorna skupština
Vojvodine. To bi, posle slobodnih izbora, bio njen jedini
zadatak u prelaznom periodu. Uz navedene principe ustav bi
definisao veze sa državom Srbijom ili sa širom državnom
zajednicom u kojoj bi se Vojvodina nalazila, a njime bi bila
regulisana i problematika upotrebe vojvođanskih vojnika van
Vojvodine. Da mora biti konstitutivni elemenat svake
federativne zajednice koju bi činila.
Drugo: Strateške privredne grane Vojvodine su
agroindustrija, petrohemijski kompleks i saobraćaj.
Vojvođanski parlament bi morao biti najviše telo koje bi
odlučivalo o pravcima privrednog razvoja usmerenim na što
tešnju saradnju sa svim susedima, ali zasnovanu na tržišnim
principima koji bi sprečili odlivanje prirodnih i
novonastalih bogatstava sa teritorije Vojvodine kao što je
to, tokom celog 20. veka, bio slučaj.
Tržišni principi bi podrazumevali povezivanje
sa zemljama Evropske unije i favorizovali bi one privredne
grane i delatnosti koje bi bile komplementarne evropskim
privrednim resursima i potencijalima, u skladu sa najvišim
standardima zaštite čovekove prirodne okoline.
Treće: Odnosi sa Republikom Srbijom bi morali
biti regulisani na principima ravnopravnosti i uz neophodnu
promenu unutrašnjeg ustrojstva Srbije.
Centralistička, kvazinacionalna strategija iz
Beograda razbila je Socijalističku Federetivnu Republiku
Jugoslaviju, Saveznu Republiku Jugoslaviju, pa i samu Srbiju
- izmeštanjem Kosova iz njenog ustavno-pravnog poretka.
Vojvodini ona nije partner.
Mi vidimo Srbiju kao demokratsku federativnu
državu sastavljenu od federalnih jedinica s višim ili nižim
stepenom autonomije. Odgovornost za sudbinu države preuzele
bi, približno jednake, federalne jedinice sa po oko
2.000.000 stanovnika i definisanim ekonomskim, političkim i
istorijskim interesima.
Na taj način bi se, i politički, i ekonomski,
i nacionalno Srbija stabilizovala i konstutuisala kao
moderna evropska država.
Federalne jedinice, prema našem mišljenju,
trebale bi da budu Vojvodina, Šumadija, Jugoistočna Srbija,
grad Beograd sa okolinom, Sandžak (Raška oblast) i Kosovo.
Demokratska federalna Srbija imala bi
parlament sa dva veća - većem građana i većem federalnih
jedinica.
Državu bi predstavljao predsednički dom.
Federalne jedinice bi, u dvodomom parlamenu Srbije,
ispoljavale svoje interese kroz veće federalnih jedinica
koje bi odlučivalo o strateškim političkim i razvojnim
ciljevima Srbije.
Vlada države Srbije bi upravljala pitanjima
narodne odbrane, spoljne politike, monetarne politike i
predlagala osnovne principe makroekonomskog programa. O tim
predlozima bi glasalo veće građana.
Veće građana bi imalo i nadzornu funkciju nad
funkcionisanjem državnih organa federalnih jedinica i
kontrolu ustavnosti njihovog rada.
Vojvodina u takvoj federativnoj državi mora
da ima status republike. Na to upućuju istorijska iskustva i
činjenica da se autonomna pokrajina pokazala kao nedovoljno
stabilno i rešenje bez adekvatne garancije stabilnosti
ustavnog poretka.
To se videlo posle puča 1988. i
protivustavnog ukinudanja autonomije u Vojvodini.
U ovako definisanom državnom uređenju
Vojvodina bi, u oblasti spoljne politike, imala suvereno
pravo da uspostavlja međuregionalne odnose sa ostalim
evropskim regijama, a u slučaju ulaska Srbije u šire
integracije, odluku o tome bi moralo doneti veće federalnih
jedinica konsenzusom s jasno definisanim položajem Vojvodine
u novim okolnostima.
Federalizacije Srbije i Republika Vojvodina
bile bi krupan korak ka stabilizaciji države Srbije i u
korenu bi sasekle sve separatističke težnje na teritoriji
Srbije.
Republika Vojvodina bi predstavljala i okvir
za ispoljavanje specifičnosti svih nacionalnih i drugih
zajednica u Vojvodini i bila bi garant dugoročne demokratije
u Srbiji.
Povratak Vojvodine na položaj definisan
Ustavom iz 1974. godine ne zadovoljava ove zahteve. Ustav iz
1974. je stvaran u drugim okolnostima - u jednopartijskom
sistemu i dok je postojala Socijalistička Federativna
Republika Jugoslavije kao garant njegovog sprovođenja.
Republička administracija Vojvodine koštala bi daleko manje
nego postojeća "pokrajinska" administracija. Upotrebila bi
se postojeća infrastruka, a umnogome bi podigla ekonomska
moć same Vojvodine.
Republika Vojvodine bi, takođe, morala biti
decentralizovana spuštanjem odgovornosti za ekonomski razvoj
na svaku od tri tradicionalne vojvođanske regije - Srem,
Banat i Bačku, zatim na vojvođanske gradove i, potom, do
nivoa opština.
Republika Vojvodina bi garantovala pravo na
državljanstvo svim svojim građanima bez obzira na njihovu
nacionalnu, versku i zavičajnu pripadnost i dvojno
državljanstvo ukoliko bi za tim postojala potreba.
Republika Vojvodina bi imala svoju zastavu,
himnu i grb koji bi se javno isticali u skladu sa
vojvođanskim zakonima, a uz zastavu, himnu i grb države
Srbije.
Liga socijaldemokrata Vojvodine,
mart
1999. godine |
