Vojvodina se nalazi u Panonskoj ravnici, u severoistočnom delu Jugoslavije, na granici Jugoslavije, Mađarske i Rumunije. Po svom položaju i ravničarskom reljefu Vojvodina je deo prirodnog mosta koji spaja srednju i zapadnu Evropu sa Balkanom i Bliskim istokom.

Veličina

Površina Vojvodine iznosi 21.506 km2, što je, recimo, više od površine Crne Gore (13.812 km2), približno Republici Sloveniji (20.251km2) i Makedoniji (25.713km2), a vrlo je blizu 1/2 površine Holandije (ukupno 40.844), Švajcarske (41.288) i Danske (43.069).

Prirodna bogatstva

Zemlja

Po svom poljoprivrednom zemljištu, njegovom kvalitetu, prostornoj koncentraciji i obilju vodenih tokova Vojvodina predstavlja izuzetan privredni potencijal Evrope. Površina obradivog zemljišta u Vojvodini iznosi 1.628.000 hektara, koliko i ukupno obradivo zemljište Austrije (1.618.000) ili Holandije, Belgije i Luksemburga zajedno ((1.743.000). U odnosu na ukupnu površinu, u Vojvodini je 75% obradivog zemljišta, što je izuzetna koncentracija (najveću koncentraciju među zemljama Evrope ima Danska sa 63%, zatim Mađarska (59%) i dr.

Voda

U Vojvodini se nalazi jedan od najvećih hidroloških čvorova u Evropi.
-3/4 unutrašnjih vodenih puteva u Jugoslavije je u Vojvodini
-U Vojvodini je plovno oko 1.400km reka i kanala (Dunav 358, Tisa 164, Sava 159, Tamiš 53 i hidrosistem Dunav-Tisa-Dunav 664km).

Nafta

U Vojvodini je 1988. godine proizvedeno 1,2 miliona tona nafte (polovina sopstvene potrošnje), oko 650 miliona kubnih metara gasa, što je oko 28% jugoslovenske proizvodnje nafte i preko 40% gasa. Ovo je osnov petrohemijske industrije Vojvodine.

Žitnica Jugoslavije

Od celokupne jugoslovenske proizvodnje u Vojvodini se proizvede više od 1/3 pšenice, preko 40% kukuruza, 2/3 šećerne repe, 3/4 suncokreta, soje i dr. Vojvodina daje 64% tržišnih viškova pšenice u Jugoslaviji, kukuruza 73%, šećerne repe 72%, suncokreta i soja 84%, utovljenih svinja 47%..., što je i osnov odgovarajuće prehrambene industrije.

Stanovništvo

U Vojvodini ima 2.012.517 stanovnika, prema popisu od aprila 1991. godine (što je približno republikama Sloveniji i Makedoniji). Vojvodina je kao otvorena, plodna ravnica tradicionalno imigraciono područje. Po nacionalnoj raznolikosti svog stanovništva predstavlja svojevrstan etnički fenomen.

Vojvodina ima najveći procenat gradskog stanovništva u Jugoslaviji.

Verske organizacije

U Vojvodini ima 34 verske organizacije i zajednice. Najbrojnije su: Srpska pravoslavna crkva, Rimokatolička crkva, Slovačko-evangelistička crkva, Rumunska pravoslavna crkva i Reformatska crkva.

Doseljavanja

Na teritoriju Vojvodine Sloveni su došli u VI veku, a Mađari se doseljavaju u Panoniju u IX veku. Oko 1000 godine, pokoravanjem slovenskog i drugog stanovništva, uz pomoć nemačkih vitezova, udareni su temelji feudalnog sistema i stvorena je Mađarska država. U sastavu Kraljevine Ugraske područje Vojvodine ostaje do XVI veka.

Turska, seoba Srba

Od 1529. do 1718. godine na području današnje Vojvodine vladali su Turci. Oslobađanje i potiskivanje Turaka na Balkan izvršeno je austrijskim oružjem, nakon dugotrajnog ratovanja.
Posle jednog neuspelog prodora na Balkan, Srbi sa Kosova (oko 30.000 porodica) morali su 1690. godine da se povuku sa austrijskom vojskom preko Save i Dunava, jer su pomagali vojsci i bojali se osvete. Bečki dvor im je garantovao oslobođenje od glavnih feudalnih obaveza, slobodu veroispovesti i autonomiju u pogledu crkveno-narodnih poslova (Privilegije). Za uzvrat, oni su bili deo zaštitnog zida protiv Turaka, kao graničari. Kao vojnici su ratovali širom Evrope za interese Austrije.

XVIII vek - Austrija postavlja urbane i civilzacijske temelje

Posle rata sa Turcima područje Vojvodine je bilo opustošeno, retko naseljeno, močvarno i nezdravo. Austrijska vlast je preduzela ogroman poduhvat da ovde stvori uzornu pokrajinu, ekonomski aktivnu radi pokrića mnogih finansijskih potreba. Sprovodi se kolonizacija širokih razmera. Pored Srba naseljavaju se Nemci, Mađari, Hrvati, Slovaci, Rusini, Rumuni, Jevreji i ostali. Pored etničkog, Vojvodina postaje i urbanistički fenomen jer su austrijske vlasti preduzele plansku izgradnju i rekonstrukciju nekoliko stotina naselja. U drugoj polovini XVIII veka izgradnja je bila najintenzivnija i Vojvodina je bila tada jedno od najvećih organizovanih gradilišta na svetu, koje se može uporediti samo sa izgradnjom Sjedinjih država Amerike u to vreme. Prepoznatljivost vojvođanskih naselja, po pravim i širokim ulicama, rezultat je gradnje po unapred utvrđenim planovima, zasnovanim na geometrijski pravilnoj šemi ulične mreže, na jedinstvenoj koncepciji "idealnih gradova" baroka, koja je tada vladala. Planifikacija Vojvodine bila je sveobuhvatna - počev od geometrijski pravilnog parcelisanja atara, regionalnog planiranja grupa naselja (jedno od prvih u svetu), pa do projekta funkcionalne kolonističke kuće. Bila je stručna, energična, konsekventna i izvedena u kratkom vremenu. Udarila je neprolazan pečat na ovom širokom području. Od 1793. do 1802. ovde je izgrađen jedan od najstarijih plovnih kanala u Evropi - Veliki bački kanal, u dužini od 110 km. Izgrađen je sredstvima akcionarskog društva koje je u tu svrhu i formirano a koje je prva takva, kapitalistička, organizacija u Austriji i Ugarskoj.

VOJVODINA U OKVIRU
HABSBURŠKE MONARHIJE DO 1867.

- Ekonomski prosperitetna, jednostrano orijentisana na poljoprivredu, snabdevanje sirovinama, žito najvažniji izvozni proizvod.
- Austrijska administracija kao jedna od najboljih tog doba, garantovala je ličnu i imovinsku sigurnost.
- Početkom XIX veka Vojvodina se etnički konsolidovala u specifičnu višenacionalnu zajednicu u kojoj među tri najveće grupacije (Srbi, Mađari, Nemci) ni jedna nije imala većinu.
I pored vladavine verske i nacionalne tolerancije u politici Dvora, Nemci su bili favorizovaniji (prilikom kolonizacije, napredovanja u službi i dr.). Srbi su u odnosu na neka kulturna i verska prava imali personalnu autonomiju. Tražili su teritorijalnu i političku autonomiju. Bili su lojalni Dvoru i često su ratovali za reakcionrne interese i bili sredstvo u njegovoj politici suprotstavljanja jednog naroda drugom (primer: borba protiv istorijski opravdanih zahteva Mađara u Revoluciji 1848 godine).
- Na zahtev Srba, ukazom Cara od 1849. formira se (na tlu Vojvodine) Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat - autonomna oblast, krunovina (Kronland) u kojoj Srbi nisu imali većinu. Postojala je do 1860.

VOJVODINA U OKVIRU
AUSTRO-UGARSKE OD 1867 DO 1918.

- U Ugarskoj Vojvodina nije imala poseban status ali se osećala kao teritorijalna posebnost (Delvidek) i spadala u jedno od najrazvijenijih područja.
- Nastavlja se isušivanje močvara, regulacija reka. U vekovnoj borbi protiv vode, najveći uspeh Ugarske na ovom tlu, smatra se regulacija reke Tise koja je samo u okviru Vojvodine skraćena za oko 100 km. Administracija zadržava visok profesionalni nivo.
- Podižu se željezničke pruge, industrija, prvenstveno prehrambena, zasnovana na nižim fazama prerade (mlinovi). Vojvodina postaje žitnica države, povremeno i evropska. Jednostrani razvoj Vojvodine kao pretežno sirovinskog, snabdevačkog za potrebe drugih regiona i industrije - nastavlja se. Ovo je značilo i odliv akumulacije s ovog područja što je činjeno i merama ekonomske politike (sistem prometne meljave, degresivnim željezničkim tarifama, i dr.).
- Vrši se snažna mađarizacija, prvenstveno nenasilnim putem, uz upotrebu državnog aparata, vojske, škole, kredita, izborne geometrije i dr. Od kraja XIX veka nacionalizacija se vrši sve više nasilnim putem, sužavaju se prava manjina (Aponjijev zakon o školstvu, pomađarivanje imena i dr.). Bilo je uspeha. Tako je Bačka (kao najveća oblast Vojvodine) stekla mađarski karakter - 45% Mađara a 60% koji su znali mađarski jezik. I pored toga, ukupna etnička slika Vojvodine ostala je bitnije nepromenjena.

VOJVODINA U OKVIRU SRBIJE I JUGOSLAVIJE 1918-1991.

Izgubljeno mesto u redosledu razvijenosti - Vojvodina je pri ulasku u Jugoslaviju 1918. bila, sa Slovenijom, ekonomski najrazvijenije područje - ispred Hrvatske i znatno više od drugih područja. Nakon 7 decenija Vojvodina je po stepenu ekonomskog razvoja daleko iza Slovenije, čak i znatno iza Hrvatske. O svojoj ekonomskoj sudbini u Jugoslaviji različita je nepobitna činjenica: Vojvodina je jedino područje u Jugoslaviji koje je izgubilo svoj relativni položaj u redosledu po nivou ekonomske razvijenosti.
Ovo je postignuto vanekonomskim merama, prekomernim oporezivanjem, prelivanjem dohotka iz poljoprivrede, dislokacijom industrijskih objekata, nasilnom izmenom etničkog sastava stanovništva i dr.

1918 - 1941

Priključenje Srbiji 1918

- Velika narodna skupština Srba, Bunjevaca i ostalih Slovena u Bačkoj, Banatu i Baranji koja je održana 12. X 1918. u Novom Sadu (Vojvodina) donela je Odluku: "Priključujemo se Kraljevini Srbiji, koja svojim radom i razvitkom ujamčava slobodu, ravnopravnost i napredak u svakom pravcu ne samo nama, nego i svima slovenskim pa i neslovenskim narodima, koji sa nama zajedno žive."
Sam naziv Skupština odražava i njen sastav: ukupno 757 poslanika, od toga Srba 578 (ili 76%) na 29,1% stanovnika, Hrvata 86 (8,16%stanovnika), Slovaka 62 (3,32% stanovnika), Rusina 21 (0,8% stanovnika) - ukupno zastupljeno 41% stanovnika. Pored toga što je bilo i 6 Nemaca i 1 Mađar - grupacija od 59% stanovništva Vojvodine (Mađari, Nemci, Rumuni i dr.) nije bila politički zastupljena. Istorijska odluka ove Skupštine nije legitimna, niti je bila demokratski izraz volje stanovnika Vojvodine, jer je doneta u ime manjeg dela njenog stanovništva.

Neispunjena očekivanja - poreska pljačka Vojvodine

- Vojvodina je bila poreski najopterećenije područje u Staroj Jugoslaviji, kojom je dominirala Srbija. Od 1920. do 1928. Vojvodina je plaćala preko 25% poreza u Jugoslaviji. I u tridesetim godinama (pored izvršenih korekcija) poreska zahvatanja bila su najviša u Vojvodini. Značajno je da je Vojvodina bila srazmerno znatno više oporezovana od Slovenije i Hrvatske - što znači da je ovaj diskriminatorski sistem bio prvenstveno uperen protiv nje.

PRIMER NAPLATE POREZA PO PODACIMA IZ 1925:

Naplata ovih drastičnih poreza obezbeđena je zaposedanjem administracije u Vojvodini činovnicima iz Srbije.

Autonomizam

- Usled ekonomskog iscrpljivanja i političkog zapostavljanja Vojvodine, tridesetih godina različite političke partije grupišu se na programu autonomije Vojvodine i zaštite njenih interesa (Vojvođanski front). Značaj ovoga je i taj što se politički subjektivitet Vojvodine prvi put shvata i zahteva kao potreba svih njenih stanovnika a ne samo nekih naroda i to iz demokratskih ekonomskih i kulturnih razloga.
- Dominaciju Srbije u staroj Jugoslaviji potvrđuje i ovo: od 1918-1937. bilo je 656 ministara od kojih Srba iz Srbije 393 (61%) - na 23% stanovnika, Hrvata 137 (17%) na 23% stanovnika, Slovenaca 49 (8%) na 9% stanovnika, itd.

Priključenje Srbiji 1945

- 1945. Vojvodina je iz II svetskog rata izašla sa sopstvenim organima vojne i civilne vlasti na sopstvenoj teritoriji, koji nisu bili podređeni Srbiji već Jugoslaviji.
- Skupština izaslanika naroda Vojvodine je 31. VII 1945. donela odluku da "Vojvodina kao Autonomna Pokrajina uđe u sastav federalne Srbije u Demokratskoj Federativnoj Jugoslaviji". Ovu odluku je potom prihvatio najviši organ Jugoslavije - III zasedanje AVNOJ-a avgusta iste godine. U septembru ovo je prihvatila i Skupština Srbije. Status Vojvodine kao autonomne pokrajine u sastavu Narodne Republike Srbije i Demokratske Federativne Jugoslavije, sankcionisan je Ustavom Jugoslavije, Srbije i Statutom Vojvodine. Okviri autonomnosti bili su uski. I prilikom ovog drugog priključenja Vojvodine Srbiji 1945. kao i pri prethodnom 1918. međusobni odnosi nisu prethodno i na odgovarajući način utvrđeni (iskazivana su nedovoljno određena opredeljenja da ae Vojvodina imati "punu autonomiju", "najširu autonomiju" i sl.). Oficijelna očekivanja iz Vojvodine odražava izjava jednog od glavnih lidera Komunističke partije iz Vojvodine (srpskog porekla) - data decembra 1944. ..." Srbija više nije ono što je bila. U Srbiji se više ne vodi politika kakva je vođena do rata. Ranije su se Vojvođani s pravom žalili na odnos Beograda prema Vojvodini, koji ju je smatrao kravom muzarom. Sad stvari stoje sasvim drugačije. U Srbiji više ne vladaju hegemonisti...".
Događaji su po drugi put u istoriji pokazali suprotno.

Agrarna reforma i kolonizacija 1945 - 1948

- Na osnovu Zakona o agrarnoj reformi i kolonizaciji i zemljišnom maksimumu (kojim je dozvoljeno posedovanje 25-35 hektara zemlje), donet avgusta 1945. oko 40% poljoprivrednog zemljišta u Vojvodini je odjednom promenilo vlasnika. Maja 1946. formiran je Fond agrarne reforme od 668.000 ha poljoprivrednog zemljišta u Vojvodini. Fond je nastao oduzimanjem zemlje od veleposednika (84.000 ha), zemljoradnika iznad maksimuma (74.000 ha), nezemljoradnika (42.000 ha), crkava i manastira (34.000 ha), Nemaca (389.000 ha), banaka i dr.
Do 1948. kolonizirano je u Vojvodinu oko 225.000 ljudi iz Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Srbije, Crne Gore, sa Kosova, pretežno Srba (71%), iz boračkih porodica. Njima je dodeljeno 235.000 ha zemlje. Doseljavanje je nastavljeno i kasnijih decenija - ali nije imalo organizovan karakter, u formi kolonizacije.

Iseljavanje Nemaca i genocid

- Odlukom Predsedništva Antifašističkog veća narodnog oslobodjenja Jugoslavije (AVNOJ) od 21. novembra 1941. godine Nemci u Jugoslaviji se kompletno kao narod proglašavaju neprijateljem. Na osnovu toga njima je u Vojvodini, gde ih je bilo oko 400.000 oduzeta sva imovina. Oni koji se nisu povukli sa nemačkom vojskom (mahom oni koji se nisu osećali krivim ili nisu sarađivali sa okupatorskim vlastima ili vojskom) bili su izloženi kolektivnoj represiji i uništeni (genocid). Odvode se u koncentracione logore, na prinudan rad. Docnijih godina, preživeli su otišli u Nemačku i Austriju. Odluka o kolektivnoj odgovornosti i iseljavanju Nemaca iz Vojvodine u kojoj su oni živeli 200 godina - doneta je izvan Vojvodine i protivno njenim interesima. Iseljavanje najkulturnijeg i ekonomski najprosperitetnijeg dela stanovništva Vojvodine, predstavlja trajan civilizacijski gubitak za Vojvodinu.

Izmena etničke strukture

- Iseljavanjem Nemaca, kolonizacijom i doseljavanjima, etnička slika Vojvodine stara 1,5 vek, u kojoj ni jedan narod nije bio dominantan, bitno je promenjena u korist Srba. Uprkos tome, specifičnost Vojvodine kao višenacionalne zajednice ostaje.

Kolektivizacija - represija

- Zakonom od 1953. zemljišni maksimum je smanjen na 10 hektara poljoprivrednog zemljišta. Novi masovni udar na poljoprivredu i novo bezobzirno zasecanje u osetljivo socijalno i ekonomsko tkivo bila je kolektivizacija - prinudno stvaranje kolektivnih poljoprivrednih jedinica po uzoru na Sovjetski Savez. Sprovođena uz pomoć političke agitacije a pretežno silom prekomernim oporezivanjem seljaka, prisilnim "otkupom" poljoprivrednih proizvoda po niskim cenama, izvođenjem pred sud, odvođenjem u zatvor, na prinudni rad, primenom fizičke i psihičke torture.

Postignuti "uspesi" kolektivizacije pokazuju da je stanovništvo Vojvodine bilo u najvećoj meri i nesrazmerno izloženo ovoj represiji. Kolektivizaciju su neposredno sprovodili organi vlasti Republike Srbije, uz saradnju sa lokalnim vlastima Vojvodine.

Nastavak borbe sa vodom - hidrosistem DTD

Socijalistički gigantizam, koji se najviše okomio na Vojvodinu, dao je ovde i svoj pozitivan doprinos, i to vekovnoj borbi Vojvodine sa vodom. Izgradnja najvećeg graditeljskog poduhvata u Vojvodini, hidrosistema Dunav-Tisa-Dunav, započeta je sredinom pedesetih godina i trajala je dve decenije. Mreža magistralnih kanala ovog sistema duga je 930 km. Od toga je plovno 664km, povezuje 80 naselja i protiče kroz sve veće industrijske centre u Vojvodini. Hidrosistem omogućuje navodnjavanje oko 50.000 ha i odvodnjavanje na oko 1 milion ha. Sistem otvorenih melioracionih kanala je dug 13.870 km.

Ekonomsko zaostajanje Vojvodine

Osnovna karakteristika privrednog razvoja Vojvodine u novoj Jugoslaviji je relativno, delom i apsolutno, zaostajanje - ostvareno izvlačenjem akumulacije iz Vojvodine. Ovo je omogućeno odlukama saveznih organa Jugoslavije i Republike Srbije, kao i zajedničkim konsenzusom jugoslovenskih republika, čemu se Vojvodina sa suženim političkim subjektivitetom nije mogla suprotstaviti.

U prvom desetogodišnjem periodu posle rata zadatak Vojvodine je bio da obezbeđuje ishranu stanovništva, finansira obnovu i industrijalizaciju zemlje (iz koje je sama potpuno izostala). Akumulacija, prvenstveno iz poljoprivrede, ubirana je i to primenom grubih, direktnih administrativnih mera, koje su posezale u supstancu privrede Vojvodine. Tako je stopa privrednog rasta Vojvodine bila opadajuća i od 1948. do 1952. godine iznosila 5.7% godišnje.

Dislokacija industrijskih objekata

Više desetina objekata i fabrika iz Vojvodine preneto je u Srbiju i druge krajeve, čak i u Albaniju. Ovo je delom obrazlagano nesigurnošću područja usled mogućeg upada SSSR, što ne stoji, jer oduzeto nikada nije vraćeno, niti isplaćeno.
Primer grada Subotice: odneta velika livnica "Partizan", nove fabrike sapuna prenete su u "Merimu"-Kruševac, najznačajniji pogon plavog kamena fabrike "Zorka" prenet je u "Zorka"-Šabac, odneta su dva najveća industrijska mlina, fabrika šesira "Rot" preneta je u Jagodinu, fabrika ormara za led "Goldner" u Rakovicu, ugašena je fabrika vagona i lokomotiva "Ferum", kao i nekoliko fabrika skroba, koje su davale 80% proizvodnje Jugoslavije, i dr.

Trajno izvlačenje akumulacije

Nesreća ovog regiona je što su jednom uspostavljeni odnosi, pomoći kao privremeni, postali trajni i shvaćeni kao normalni. Odnos prema Vojvodini se nije promenio, promenila se tehnika utiranja akumulacije. Uz dezinvestiranje, ovi odnosi su izraženi u uslovima razmene nepovoljnim za vojvođansku privredu u kojoj je dominirala poljoprivreda. U periodu od 1947-1974. godine stopa društvenih bruto investicija bila je u Vojvodini niža od proseka u Jugoslaviji (23.6:18.8), a stopa rasta društvenog proizvoda od 1947-1975. godine bila je ispod proseka Jugoslavije, što je protivno normalnoj ekonomskoj logici za jedan region razvijen iznad proseka.
U pokušaju da se izađe iz ovakvih odnosa i zaustavi degradacija Vojvodine, tražen je odgovarajući politički status Vojvodine, čemu su pružani otpori, naročito od strane Srbije.

Ustav SFR Jugoslavije

Donošenjem Ustava SFR Jugoslavije od 1974. godine znatno su proširena prava jugoslovenskih republika, a i autonomnih pokrajina, koje su se umnogome izjednačile sa republikama. Ovaj Ustav afirmisao je princip čistih ekonomskih računa između republika i pokrajina, zadržavajući autonomni status, kao i njihovo osamostaljivanje i odgovornost za sopstveni razvoj. Znaeio je prekretnicu za Vojvodinu, u političkom, kulturnom i ekonomskom smislu. Tridesetogodišnje ekonomsko zaostajanje Vojvodine se zaustavlja i smanjuje. Ovim Ustavom Vojvodina je postala jedan od osam konstitutivnih delova Jugoslavije (6 republika i 2 pokrajine).

Ustav Srbije od 1990.

Ustavom Republike Srbije od 1990. godine je protivno Ustavu SFR Jugoslavije, praktično ukinuta autonomija Vojvodine. Vojvodina je svedena na niži nivo nego što ga je imala po ustavnim rešenjima iz 1953. godine. Čak je i Ustavom iz 1947. godine Vojvodina imala više prava (mogla je da vrši izmenu granica srezova i opština, da vrši izbor sopstvenih sudija Vrhovnog suda -ove kompetencije nema, nema ni sopstveni sud jer joj je oduzeta i sudska autonomija).
Ovim je Srbija sankcionisala rušenje vlasti autonomne Vojvodine izvršeno oktobra 1988.godine - kojim je započelo rušenje Jugoslavije.

Sveobuhvatni i potpuni centralizam Srbije po Ustavu od 1990. godine obezbeđuje apsolutnu premoć Srbije nad Vojvodinom kakva je postojala od 1918. godine, neograničeno raspolaganje svim resursima Vojvodine, uključujući i živote njenih građana - što potvrđuje i rat protiv Hrvatske 1991. godine.

Vojvodina je uvek bila periferno područje, podređena Beču, Budimpešti ili Beogradu - shvatana kao sredstvo rešavanja prevashodno njihovih interesa i ciljeva. U okviru Habzburške monarhije, Austrougarske, Jugoslavije i Srbije može se pratiti jedna ekonomska, državna i politička eksploatacija ovog područja, manje osetna u srednjeevropskom okruženju, a drastično izražena u okviru Jugoslavije i Srbije, gde je Vojvodina jedan od glavnih finansijera čitave zemlje u polukolonijalnom položaju.

Postoji potreba za jednom drugom Vojvodinom.

Ovi podaci i činjenice o Vojvodini su rezultat istraživanja članova Lige socijaldemokrata Vojvodine iz 1991. godine. Do danas ništa se nije promenilo. Vojvodina je samo siromašnija i još više opljačkana.

Tome ćemo stati na put.